ZAKOPIAŃCZYCY
W poszukiwaniu tożsamości
Fundacja
FUNDACJA
"ZAKOPIAŃCZYCY. W POSZUKIWANIU TOŻSAMOŚCI"
 


Celem naszej fundacji jest działalność kulturalna, naukowa, promocyjna i edukacyjna związana z historią, dziedzictwem, współczesnością oraz przyszłością miasta Zakopanego, Podtatrza i Tatr. Publikujemy książki, prowadzimy portale internetowe, organizujemy wystawy, sesje naukowe i popularnonaukowe, spotkania, dyskusje i rozmaite wydarzenia dotyczące Zakopanego, Tatr i Podtatrza. 
Zapraszamy do współpracy!

Maciej Krupa                           Piotr Mazik                           Kuba Szpilka



         ZAKOPANE – NIEOBECNE MIASTO


   Zazwyczaj pisząc o jakiejś przestrzeni, jakimś mieście, szukamy miejsc pięknych, atrakcyjnych, niepowtarzalnych. Szczególnie jeżeli chcemy napisać przewodnik. Ale książka, o której chcemy napisać, to przewodnik nietypowy, może nawet coś w rodzaju anty-przewodnika. Prowadzi po ciemnych zaułkach, przestrzeniach pomijanych i zapomnianych, wyrzuconych z pamięci. Stąd tytuł: Nieobecne miasto. Przewodnik po nieznanym Zakopanem.

   Te pomijane, zapomniane przestrzenie rozumieć należy w kategoriach idei, choć miewają one także swoje manifestacje w przestrzeni fizycznej, w tkance miasta. Chodziło nam o pokazanie trzech wymiarów Zakopanego, bez których miasto to nie istniało by w obecnym kształcie, a które w dotychczasowych opracowaniach traktowane były po macoszemu – pomijane wstydliwym milczeniem. Bo Zakopane nie byłoby takie, jakie jest, bez ciężkiej pracy i wysiłku licznych przybyłych i osiadłych tu ceprów, bez wielu sanatoriów i zaludniających je tysięcy gruźlików, bez społeczności zakopiańskich Żydów, która podzieliła los pobratymców w całej Polsce i Europie, zamordowana w czasie drugiej wojny światowej.

   W rozdziale Ceprzy. Ciemna strona jasnego przedstawienia, piszemy o ceprach w podstawowym, pierwotnym znaczeniu tego słowa. O ludziach przyjezdnych, którzy trafili tu szukając pracy. Zazwyczaj ciężkiej, mozolnej, słabo płatnej. To oni w dużej mierze utrzymywali w działaniu i współtworzyli to miasto, nie mając ani ziemi, ani własności, ani kapitału. Tym różnili się od miejscowych – górali i zamożnych przyjezdnych – panów, gości.

   W drugim rozdziale Gruźlica. Zapoznany czynnik rozwoju Zakopanego, opisujemy początki Zakopanego jako stacji klimatycznej, powstawanie kolejnych sanatoriów, a wreszcie dużego i znaczącego ośrodka leczenia gruźlicy. W Zakopanem jednocześnie przebywało czasami kilka tysięcy chorych, których obecność była sprawcza dla powstawania infrastruktury, tworzyła miejsca pracy i wzrastającą zamożność miasteczka pod Giewontem.

   Żydzi stanowili przed drugą wojną światową około jednej szóstej mieszkańców Zakopanego. Byli wśród nich biedni sklepikarze i bogaci przedsiębiorcy, byli adwokaci i lekarze, byli artyści i sportowcy. Mieli swoje synagogi i cmentarz, swoje sklepy i kamienice, swoje organizacje i sportowe kluby. Wyjechali, zostali zabici, zniknęli. Także z pamięci i opowieści. Piszemy o nich w rozdziale Zostały tylko okruchy pamięci.

W epilogu zatytułowanym Zobaczyć inaczej Zakopane proponujemy nowe spojrzenie na – wydawało by się – tak dobrze znane nam miasto. „Jesteśmy przekonani, że Zakopane można spotkać inaczej. W niespiesznej wędrówce, poświęcając więcej uwagi miejscom niby znanym i tym zgoła pospolitym, pamiętając przy tym, że nasza wiedza – osobliwie o przestrzeniach kulturowo istotnych – zawsze jest zmityzowana, co nie znaczy nieprawdziwa, ale jednostronna i upraszczająca. Mini przewodnik, który przedstawiamy to zachęta do tego rodzaju spacerów. Po przestrzeni i czasie. W materii miasta wypatrujemy ludzi i ich nieoczywistych historii, a zjawiska, procesy uobecniają się nam w architektonicznym zamęcie i urbanistycznym nieporządku. Nawet brak, nieobecność staje się ciekawa, gdy jesteśmy w stanie zwrócić na nią uwagę i myśleć o jej znaczeniu. Czy przydaje to Zakopanemu urody? Pewnie nie. Czyni je jednak ciekawszym, mniej banalnym miejscem. Ceprzy, gruźlicy i Żydzi pozwalają nam ćwiczyć wyobraźnię, praktykować pamięć, a tropiąc ślady uczyć się uważności. Taki proponujemy program. Trochę pracy i wysiłku, taka miejska wspinaczka, szukanie nowych dróg w Zakopanem”.

   Dr Zbigniew Benedyktowicz z Instytutu Sztuki PAN w recenzji naukowej książki napisał między innymi: „…nie jest to jeszcze jeden przypadkowy, szczegółowo-przyczynkarski, rutynowy i schematyczny sposób pisania o historii miasta i miejsca, tak szczególnie zapisanego i znaczącego w pamięci, i historii, nie tylko dla jego mieszkańców, ale dla całego kulturowego dziedzictwa i kulturowego krajobrazu Polski. Powiem więcej, podjęty przez autorów zamysł i zrealizowana przez nich praca jest także oryginalnym dziełem i znaczącym wkładem, tak pod względem metodologicznym, jak ze względu na świadomość i stale towarzyszący autorom głęboki namysł i refleksję teoretyczną, do dziedziny, jaką stanowią współczesne badania z zakresu antropologii miasta, antropologii miejsca, antropologii historii,  antropologii wyobraźni”.

   Książka została opracowana graficznie i złożona do druku przez Staszka Berbekę, który zaprojektował także okładkę. Zawiera dziewięćdziesiąt archiwalnych, mało znanych zdjęć ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego oraz liczący kilkadziesiąt pozycji wykaz literatury. Liczy 194 strony. A my szukamy wydawcy.


Maciej Krupa, Piotr Mazik, Kuba Szpilka, Nieobecne miasto. Przewodnik po nieznanym Zakopanem.



Fotografie z archiwum Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego




 Christus Natus Est

 

Bazylika Narodzenia, Betlejem, 2008. Fot. Maciej Krupa

 

Naszym fundatorom, dobrodziejom, przyjaciołom
i współpracownikom 
składamy najlepsze życzenia z okazji
świąt Bożego Narodzenia 
oraz na nadchodzący Nowy Rok 2016.

 

Zarząd Fundacji
„Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości”

 


 
                

Fundacja "Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości"

ul. Nędzy-Kubińca 161, 34-511 Kościelisko
www.zakopianczycy.eu
zakopianczycy.fundacja@gmail.com

NIP: 736-171-64-62                  REGON: 122655169                  KRS NR: 0000427200

Jeżeli zechcą Państwo wesprzeć nasze działania, prosimy o wpłatę na nasze konto bankowe.
Numer rachunku bankowego naszej fundacji: 02 1020 3466 0000 9702 0096 4247. 
Serdecznie dziękujemy za wsparcie!

WSPIERAJĄ NAS

            
            

NOWA WYSTAWA - NOWA KSIĄŻKA

ZAKOPANE - KOZINIEC - 18 MAJA 2013 (SOBOTA) - GODZINA 18:00


Zapraszamy na Wyprawę wiodącą  przez  tatrzańską i zakopiańską przeszłość i współczesność. Wyprawę pośród obrazów, fotografii, przedmiotów i słów, w których jawią się idee, wyobrażenia i imaginacje, świetny skarb poczęty w tym niezwyczajnym, wysokim świecie. Namawiamy do spotkania z fundamentalnymi jego przestrzeniami. Naturą, cywilizacją co w niej znaleźć się usiłuje, tutejszymi sposobami życia. Wszystkie są obecne przez swe symboliczne reprezentacje i czekają na spojrzenie, uwagę, pytanie. Mówią nam one coś o Tatrzańskim Graalu, który tworzył, tworzy i tworzyć będzie tatrzański – rozsiany po całym świecie – lud. To jest wyprawa w poszukiwaniu tego ożywiającego kielicha. Każdy na niej Parsifal, Indiana Jones, Lara Croft. Duża przygoda, nieprosta zabawa, wyzwanie. Przybywajcie.


     

 


JACEK KLEYFF W ZAKOPANEM

 

31 stycznia 2013 w Dworcu Tatrzańskim w Zakopanem odbyło się spotkanie autorskie z poetą, kompozytorem i malarzem, autorem książki "Rozmowa" Jackiem Kleyffem. Z autorem rozmawiał Andrzej Stasiuk. Następnie Jacek Kleyff żywo dialogował z publicznością i zagrał koncert złożony w większości ze swoich nowych piosenek. Na mandolinie i bębnach towarzyszył mu "Słoma". Jacek Kleyff to współtwórca legendarnego kabaretu Salon Niezależnych i zespołu Orkiestra na Zdrowie (ONZ). Andrzej Stasiuk jest jednym z najpopularniejszych pisarzy, autorem kilkunastu książek, m.in. Dukli,  Jadąc do Babadag, Dziennika pisanego później, Grochowa. Partnerami naszej fundacji w organizacji tego wieczoru były: Wydawnictwo Czarne, Dworzec Tatrzański i Muzeum Tatrzańskie. 
                    
                 www.czarne.com.pl            www.kleyff.pl



 

        

 fot. Kronos Media

 


Zapraszamy na sesję antropologiczną

miejsca/nie-miejsca
Nowe topografie, nowe topologie

w Zakopanem od 30 listopada do 2 grudnia 2012

 

Sesję dedykujemy Pani Teresie Jabłońskiej, długoletniej dyrektor Muzeum Tatrzańskiego.

Antropologia zawsze opowiadała o miejscach. O ich swoistości, odrębności, niepokojąco dwuznacznym (obco-swojskim) statusie. Najpierw – przedmiotem antropologicznych opisów były miejsca dalekie, egzotyczne, zamorskie; później poszerzono znacznie spektrum badawcze. Obiektami zainteresowań stały się także miejsca usytuowane bliżej własnego domu, czy znajdujące się wręcz w zasięgu bezpośredniego spojrzenia. Skrócił się dystans do „miejsc”, wyostrzył się nam wzrok. Surrealistyczna etnografia nauczyła nas egzotyzować to, co znane i opatrzone. Okazało się, że zajmujące „miejsca” są obok nas, że mieszkamy w nich, albo mijamy je, często nieświadomi ich istnienia. M i e j s c e m,  a więc przestrzenią o szczególnej potencji znaczącej, stało się zwłaszcza miasto – „miasto moje a w nim”: tor wyścigowy, burdel, peryferia (M.Leiris), rzeźnie (G.Bataille), pasaże miejskie (W.Benjamin).

Stare topografie odeszły (częściowo) w przeszłość. Odczuwalny wzrost mobilności w wieku XX (turystyka, migracje zarobkowe, imigracje, telewizja, internet) zrelatywizował w sposób istotny pojęcie egzotyki; bywa że miejsca „bliskie” i dalekie” zmieniają swoje usytuowania geograficzne. „Obowiązująca dawniej topografia i doświadczenie podróży uległy rozsadzeniu. Już nie opuszcza się domu, ufając, że znajdzie się coś absolutnie nowego, inny czas, inną przestrzeń. Odmienność spotyka się w sąsiedniej dzielnicy, a to co znane odkrywa się na końcu świata”. (J.Clifford). Ta dez-orientacja jest żywą częścią naszego współczesnego doświadczenia. Szczególnym wynalazkiem kultury ponowoczesnej jest kategoria non-lieu, nie-miejsca – wprowadzona do obiegu antropologicznego przez Marca Augé. Nie-miejsca, to wszystkie te przestrzenie, które są antytezą domu, przestrzeni swojskiej, oswojonej; przestrzeni, w której ludzie mają imiona i nazwiska. To przestrzenie anonimowe (dworce, lotniska, supermarkety, galerie handlowe, hotele) budujące i wzmacniające poczucie wykorzenienia, wyobcowania, samotności. 

Proponujemy antropologiczną refleksję nad współczesnymi miejscami i nie-miejscami. Wbrew powyższej wykładni nie muszą to być kategorie całkowicie odrębne i rozłączne. Chcielibyśmy rozumieć je w  sposób   opisowy, raczej  d y n a m i c z n y  a nie (tylko) wartościujący. Miejsca i nie-miejsca można bowiem pojmować nieco inaczej: wprowadzając do ich rozumienia kategorie czasu i historii a tak pojęte umieszczać obok miejsc pamięci, lieux de mémoire (P.Nora). Wówczas śledzić można fascynujący proces zamiany miejsc w nie-miejsca, znikanie tych pierwszych, obumieranie, rozpad; a także, rzecz jasna, ruch odwrotny: obserwować jak dawne nie-miejsca zmieniają formy, kształty i znaczenia, jak stają się nobliwymi i znaczącymi miejscami. Jak dochodzi do nieuchronnej historycznie wymiany znaków i znaczeń, jak obydwie kategorie wzajemnie zamieniają się – nomen omen – miejscami.

Co jest dziś – tak rozumianym – miejscem i nie-miejscem? Jakie są ich charakterystyki? Z jakich powodów dochodzi do przemiany jednych w drugie? Jakie są tego procesu konsekwencje? Jak wpisują się one w konkretne pejzaże mentalne? Jak wpływają na budowanie skomplikowanej przestrzeni tożsamości (jednostkowej i zbiorowej)? To ledwie kilka z pytań, wokół których oplata się współczesny dyskurs antropologiczny o miejscach i nie-miejscach.

 

 

PROGRAM SESJI

30.11 (piątek)     

10.30-13.00

Miasto - przerwy w zabudowie

Paweł Próchniak – Lublin: przyczynek do topologii palimpsestu

Zbigniew Benedyktowicz – Aleja Róż i okolice

Barbara Fatyga, Ludwika Malarska – W przestrzeni pamięci Wrocław się poszerza

Piotr J.Fereński – Breslau Główny. Sceny dworcowe

Beata Kopacka – Ogród zoologiczny. Osobliwość w miejskiej przestrzeni.

(dyskusja)

13.30-14.30 (przerwa obiadowa)


14.30-17.00

Peryferie, marginesy

Magdalena Zych – Działki, obrzeża krajobrazu

Monika Sznajderman – Przerwy w pamięci. Historia rodzinna

Kuba Szpilka – Mieszkać pod Tatrami

Piotr Mazik – Atlantyda z Przysłopu Miętusiego

Iwona Oliwińska – Spojrzenie turysty: Shmoolky w Dubaju?

(dyskusja)

 

1.12 (sobota)

9.00-13.00

Miejsca, ślady, rany

Projekcja filmu dokumentalnego – W niebie, pod ziemią, reż. Britta Wauer

Hubert Francuz – Słowo/obraz terytorium. Cmentarz w „Powiększeniu”

Aleksandra Janus – Miejsce po miejscu. Muzeum Żydowskie w Berlinie.

Roma Sendyka – Zrozumieć nie-miejsce pamięci (Płaszów)

(dyskusja)

13.30-14.30 (przerwa obiadowa) 

 

14.30-17.00

Miejsca podróżne

Wojciech Michera – Po tej stronie rzęs

Magdalena Barbaruk – El lugar de la Mancha. O cervantesowej geografii

Dariusz Czaja – Decentracje. Od miasta idealnego do miasta-widma

Marta Miskowiec – Galicja. Brak miejsca, wrak miejsca

Szymon Uliasz – Muzyka i przestrzeń. Miejsca bez granic

Projekcja filmu dokumentalnego Pogłosy, powidoki, reż. Szymon Uliasz

(dyskusja)

Informacje praktyczne:

Miejsce: Willa Oksza, ul. Zamoyskiego 25

Organizatorzy: Fundacja „Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości” i Muzeum Tatrzańskie.

Współpraca: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ, Konteksty – kwartalnik Instytutu Sztuki PAN, Wydawnictwo Czarne.

Wsparcie: Tatrzańska Agencja Rozwoju, Promocji i Kultury, Pracownia Architektoniczna Karpiel i Steindel, Cukiernia „Samanta”. 

 

 




FundacjaZakopiańczycy